De begrotingscrisis in België, van het begin. Zonder vakjargon, met cijfers en bronnen. Bijgewerkt tot 10 november 2026.
Een begroting is het plan waarin een overheid vastlegt hoeveel geld ze volgend jaar uitgeeft en waar dat geld vandaan komt. Aan de ene kant staan de uitgaven: pensioenen, gezondheidszorg, werkloosheidsuitkeringen, politie, justitie, defensie, de spoorwegen, en de rente op de staatsschuld. Aan de andere kant staan de inkomsten: vooral belastingen (op lonen, op winsten, de btw, accijnzen) en sociale bijdragen.
Geeft de overheid meer uit dan ze binnenkrijgt, dan is er een tekort. Dat tekort wordt geleend, en al dat geleende geld samen is de staatsschuld. Op die schuld betaal je elk jaar rente, en die rente is zelf ook weer een uitgave.
In België zijn er meerdere begrotingen: de federale overheid, de gewesten (Vlaanderen, Wallonië, Brussel) en de gemeenschappen hebben elk hun eigen. Deze site gaat over de federale begroting. Die is de grootste, want daar zitten ook de sociale zekerheid en de pensioenen in.
De regering maakt de begroting, maar het is de Kamer (het federale parlement) die ze moet goedkeuren. Pas dan mag de regering het geld ook echt uitgeven zoals gepland. Normaal gebeurt dat vóór 1 januari.
Kort gezegd: groot, en het groeit als er niets verandert.
Die cijfers komen van de Nationale Bank en het Monitoringcomité, een groep topambtenaren die de begroting permanent opvolgt. Volgens het Monitoringcomité en het Planbureau loopt het tekort bij ongewijzigd beleid op tot ongeveer 5,7 procent in 2029 en boven 6 procent in 2031. De schuld zou dan stijgen tot zo'n 117 procent van het bbp in 2029.
Voor de federale overheid alleen schatte het Monitoringcomité in maart 2026 het tekort voor dit jaar op 25,1 miljard euro, of 3,8 procent van het bbp. Zonder nieuwe maatregelen zou dat in 2029 oplopen tot zo'n 4,9 procent.
De Europese Commissie voorspelde eerder al dat België bij ongewijzigd beleid het grootste begrotingstekort van de hele eurozone zou krijgen.
Drie grote oorzaken komen in bijna elke analyse terug:
Bbp = bruto binnenlands product, de totale waarde van alles wat de Belgische economie in een jaar produceert. Zo'n 650 miljard euro. Tekorten en schulden worden als procent daarvan uitgedrukt, zodat je landen kan vergelijken.
Europa. De EU-landen hebben samen afgesproken dat hun tekort niet boven 3 procent van het bbp mag gaan en hun schuld idealiter niet boven 60 procent. België overschrijdt allebei. Daarom opende de EU in juli 2024 een buitensporigtekortprocedure tegen België, samen met onder meer Frankrijk en Italië. Dat is verscherpt toezicht: België moet een plan voorleggen en elk jaar tonen dat het vooruitgang boekt.
In 2025 kreeg België toestemming om die sanering over zeven jaar te spreiden in plaats van vier, op voorwaarde dat het hervormt. Het tekort moet tegen 2029 onder 3 procent. Elk jaar moet België tegen 15 oktober zijn ontwerpbegroting voor het volgende jaar bij de Europese Commissie indienen. Die deadline werd dit jaar gemist.
De rentesneeuwbal. Hoe hoger de schuld en de rente, hoe meer geld naar rente gaat, hoe groter het tekort, hoe hoger de schuld. De regering wil die spiraal doorbreken voor ze rond 2030 echt op gang komt.
De financiële markten. België leent elk jaar tientallen miljarden. Als beleggers en ratingbureaus het vertrouwen verliezen, vragen ze een hogere rente. Ratingbureau S&P waarschuwde in oktober dat de politieke impasse de goedkeuring van de begroting voor 2027 kon vertragen.
De federale regering bestaat uit vijf partijen, samen de Arizona-coalitie (naar de kleuren op de vlag van die Amerikaanse staat): N-VA, MR, Les Engagés, Vooruit en CD&V. Drie Nederlandstalige en twee Franstalige partijen, van liberaal tot sociaaldemocratisch, met premier Bart De Wever (N-VA) aan het hoofd.
10 miljard euro vind je niet met kleine ingrepen. Je komt altijd uit bij grote posten: belastingen (wie betaalt er meer?), de sociale zekerheid (pensioenen, uitkeringen, zorg), of het terugdraaien van eerder beloofde verlagingen. En elke partij heeft beloften aan haar kiezers gedaan die ze niet zomaar wil breken.
Dat levert een klassiek probleem op: elke maatregel die genoeg opbrengt, raakt wel de rode lijn van minstens één partner. De ene partij wil geen hogere belastingen, de andere wil niet dat lonen, uitkeringen of de zorg het gelag betalen, nog een andere wil een eerder afgesproken lastenverlaging niet opgeven. Politiek journalisten beschreven grofweg twee blokken: CD&V, Les Engagés en Vooruit aan de ene kant, MR en N-VA aan de andere, al is het niet zo zwart-wit.
Daar komt bij dat een akkoord in België unaniem moet zijn binnen de regering. Eén partij die "nee" zegt, is genoeg om alles te blokkeren. En elke partij weet dat de andere vier dat ook weten.
Wat volgt is een samenvatting van wat de media de voorbije maanden rapporteerden over de standpunten. Standpunten schuiven tijdens onderhandelingen voortdurend op, dus zie dit als een momentopname.
| Thema | Wat ligt er op tafel | Waar het wringt |
|---|---|---|
| Btw | Het normale btw-tarief van 21 naar 22 procent, en eventueel de tarieven van 6 en 12 procent samenvoegen tot 9 procent. | N-VA stelde dit voor en noemde het een eerlijke belasting die iedereen betaalt. MR verzet zich fel tegen een hogere btw, onder meer omdat veel Belgen dicht bij de grens wonen en dan in het buitenland gaan winkelen. Vooruit verzet zich tegen een hoger tarief van 6 procent. Half oktober verdween de algemene btw-hervorming uit het voorstel van de premier. |
| Gezondheidszorg | Ongeveer 2 miljard euro besparen in de zorg. | Les Engagés en Vooruit zijn tegen deze besparingen. |
| Lastenverlaging | Een eerder afgesproken verlaging van de belastingen op arbeid kost netto zo'n 2 miljard. Terugdraaien zou geld opleveren. | N-VA en CD&V weigeren dat. Vooruit en in mindere mate MR stelden voor om ze (gedeeltelijk) te schrappen. |
| Asiel en migratie | Besparingen in asiel en migratie, voorgesteld door N-VA. | Les Engagés en Vooruit zijn tegen de voorgestelde maatregelen. |
| Wie draagt de last? | Meer bijdragen van mensen met veel vermogen, of vooral besparen op uitgaven. | CD&V benadrukte dat de werkende middenklasse niet als enige mag betalen. MR wil hervormingen in plaats van belastingverhogingen. |
Half oktober stelde premier De Wever een kleiner pakket voor alleen 2027 voor, van ongeveer 3 à 4 miljard euro, zonder de omstreden btw-hervorming. Ook dat leidde niet tot een akkoord voor de deadline van begin november.
De standpunten hierboven zijn samengevat uit berichtgeving van onder meer VRT NWS, The Brussels Times en Brussels Signal (zie bronnen). Elke partij legt zelf uit waarom ze haar standpunt inneemt; deze pagina neemt daar geen positie in.
De actuele stand van zaken staat altijd op de startpagina, die drie keer per dag wordt bijgewerkt.
Als er op 1 januari geen goedgekeurde begroting is, valt het land niet stil. De Kamer stemt dan voorlopige twaalfden: de regering mag per maand ongeveer een twaalfde uitgeven van wat er het jaar ervoor voorzien was. Lonen van ambtenaren, pensioenen en uitkeringen worden gewoon betaald.
Het nadeel: nieuw beleid kan niet starten, en de besparingen die nodig zijn om het tekort te verkleinen ook niet. Het is een soort automatische piloot. Voor de financiële markten en voor Europa is het bovendien een signaal dat de politiek de begroting niet onder controle krijgt.
Op korte termijn merk je weinig. Je loon, pensioen of uitkering blijft gewoon komen, ook met voorlopige twaalfden. Er gaat geen loket dicht.
Op langere termijn wel. Een akkoord van 10 miljard betekent hoe dan ook dat iemand meer betaalt of minder krijgt. Dat kan via belastingen, via de sociale zekerheid, via minder overheidsdiensten, of een mix. Welke mix het wordt, is precies waar de onderhandelingen over gaan.
En als er niets gebeurt? Dan loopt de schuld verder op, gaat een steeds groter deel van het belastinggeld naar rente in plaats van naar zorg, onderwijs of wegen, en blijft Europa aandringen. Uitstel maakt de rekening meestal groter, niet kleiner.
Probeer het zelf. In het begrotingsspel zoek jij de 10 miljard, met vijf onderhandelaars die elk hun eigen rode lijn hebben. Spoiler: het is minder simpel dan het lijkt.
Zie je een fout of is iets verouderd? Laat het weten via GitHub. Bij twijfel heeft de bron gelijk.